Về chuyện tuổi tác ba chị em Thúy Kiều, Thúy Vân, Vương Quan In
Thứ tư, 18 Tháng 3 2009 21:40
VỀ CHUYỆN TUỔI TÁC BA CHỊ EM THÚY KIỀU,THÚY VÂN,VƯƠNG QUAN
 
              GS. Nguyễn Tài Cẩn
 
 
1/Trong đa số các bản Kiều hiện có, chúng ta chỉ thấy nói chung chung :
 
---về niên đại là: “Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh”
---và về tuổi tác hai chị em Kiều ,Vân là :         
                                   “  Xuân xanh xấp xỉ TỚI tuần cập kê”
 
Nếu hiểu theo Đào Duy Anh ,thì tới tuần cập kê xưa có nghĩa là” đến tuổi 15, tuổi cài trâm” có thể lấy chồng. Nhưng như vậy người đọc có thể có mấy thắc mắc :
 
---Về quan hệ, nếu Vân, Kiều 14-15 hay 15-16 tuổi thì Vương Quan mới khoảng 13-14, sao một người tuổi trạc 20 như Kim Trọng lại có thể coi Vương Quan là một bạn đồng song chí thiết, thậm chí---trong nguyên văn bằng chữ Hán của TTTN--- còn chào bằng tên hiệu là “Hải Vọng huynh” và xưng hô đối đãi bằng “ nhân huynh” -- “tiểu đệ” ?
 
---Về tâm lí ,sao Kiều mới 15, 16 mà đã có thể giải quyết việc nhà trong cơn gia biền, như tự quyết định bán mình, khuyên bảo Vương Ông , dặn dò em út một cách chững chạc như vậy ?
 
2/ Duy các bản Kiều miền Nam là có nâng tuổi chị em họ Vương lên một bậc :
                             Xuân xanh xấp xỉ TRÊN tuần cập kê
(Bản DMinh Thị không dùng “tới tuần, đến tuần” mà dùng “trên tuần”, tuy khắc nhầm “trên thành “lên”, nhưng A des Michels đã  đính ngoa lại thành “trên” )
 
    Trước đây chúng tôi  phỏng đoán việc nâng tuổi này đưa Kiều lên 18-19, đưa Vân lên 17-18 và đưa Vương Quan lên 16-17: từ  khoảng tuổi đó  trở lên  thì các thắc mắc trên kia đều có thể giải quyết được ổn thỏa.
 
3/ Nhưng có cơ sở tư liệu nào cho phép chúng ta phỏng đoán theo hướng tăng tuổi  như vậy không ? Xin thưa rằng có !
    Trong Thanh Tâm Tài Nhân, trước khi nói chuyện đi chơi Thanh minh, tác giả đã giới thiệu hai chị em Kiều ,Vân " tuổi đều đang độ thanh xuân" và Kim Trọng "tuổi trạc đôi mươi".
 
    Trong bản KIM VÂN KIỀU LỤC in năm Đồng Khánh tam niên (1888) , ký hiệu
AC.561., cũng như trong bản  cùng tên KVKL, kí hiệu  là VHv-1898 (mà Bộ DI SẢN HÁN NÔM  đều cho là do Hoa Đường Phạm Quí Thích sọan(?)) ,chúng ta lại thấy thêm mấy chi tiết như sau :
 
       Mở đầu truyện, sọan giả viết :
--- Năm Gia Tĩnh TAM NIÊN Triều Minh (1524) thiên hạ thái bình ;
++ Vợ Vương Viên ngọai đi cầu đảo, mộng thấy một cụ già cho 3 cành đào : 1
cành đã ra quả , 1 cành mới nở hoa, 1 cành hoa đã chớm héo .Vương Viên ngọai đoán trời sẽ cho 1 trai 2 gái.
++ Vì vậy ông thôi lo chuyện sản nghiệp mà chuyển sang  lo chuyện học vấn trong gia đình.
--- Non 1 năm sau (không rõ sau sự việc nào nêu trên đây , nhưng có cứ liệu cho biết là vẫn  trong năm 1524)  quả nhiên bà Viên ngọai bắt đầu lần lượt sinh con : đầu tiên là 2 gái rồi 1 trai .
 
        Rồi về Thúy Kiều, Thúy Vân soạn giả lại viết :  ::
++ Khoảng 12 tuổi hai cô đều đã  rất đẹp .Ba chị em cùng học với nhau.Riêng
Cô Kiều đủ tài, nhất là tài về âm nhạc;
++ Và suốt khoảng hơn 20 năm lúc trẻ , tuy có nhiều người nhắm nhe ,  nhưng Kiều và Vân  đều vẫn chưa chịu nhận lời ai ;
--- Đến năm Gia Tĩnh 24 (1545) xẩy ra chuyện đi chơi Thanh Minh, chị em Kiều
thăm mộ Đạm Tiên rồi gặp Kim Trọng. Và  sau đó là bắt đầu  nẩy sinh mối tình
Kim-Kiều rồi bắt đầu gặp chuyện gia biến.
 
4/    Bản KIM VÂN KIỀU LỤC theo ý chúng tôi, rất quan trọng (1). Ở đây nó khôngnhững ủng hộ dị bản  TRÊN TUẦN CẬP KÊ  của D.Minh Thị và A.D. Michels mà nócòn cho những con số rất cụ thể  như  :
---  Kiều sinh khoảng 1524, đi chơi Thanh minh năm 1545 , vậy gặp Kim Trọngvào lúc 21 tuổi, chứ không phải vào lúc mới TỚI TUẦN CẬP KÊ !
 --- Chuyện để cho "tường đông ong bướm đi về mặc ai " rõ ràng là chuyện đã kéo dài HƠN 20 năm ("nhị thâp niên DƯ") chứ cũng không phải chỉ là chuyện của thời kì mới cài trâm !
 
5/ Chắc sọan giả bản KVK LỤC có nhiều căn cứ Trung Quốc  trong tay :
--- Những chi tiết như  chuyện Vường Bà nằm mộng  thấy được cho 3 cành đào , chuyện Kiều sinh năm 1524  ( Gia Tĩnh tam niên ) đều  đã được  ghi trong tác phẩm của Từ Văn Trường, một  người đời Minh, đã theo Hồ Tôn Hiến  đánh đông dẹp Bắc (2) ;
    Chi tiết  Từ Hải sau khi thắng trận đã gặp lại Kiều  và tôn  Kiều lên hàng “ phu nhân “(vào khoảng năm Gia Tĩnh thứ 35, tức năm 1556) cũng đã có trong Vương Thúy Kiều Truyện của Dư Hoài (3);
 
6/ Nhưng theo Dương Quảng Hàm, nhìn trên đại thể, KVK LỤC   lại là một bản dịch lại từ tác phẩm  Nôm của Cụ Nguyễn Du (4).
   Vậy  soạn giả  KVK LỤC  là một người đã có công tra cứu để tìm hiểu Nguyễn Du khi dịch  Đoạn trường tân thanh  và có phần chắc là ông  đã hiểu vấn đề tuổi tác của ba chị em Thúy Kiều  chính xác hơn đa số các nhà biên khảo Truyện Kiều về sau này.
       
   Có điều cần phải lưu ý đến 2 chuyện  :
---Chuyện soạn giả   ủng hộ  dị bản TRÊN TUẦN CẬP KÊ  rõ ràng là một chuyện không còn gì để nghi ngờ nữa ;
--- Nhưng chuyện Kiều hơn 20 năm chưa nhận lời cầu hôn của ai và khi gặp Kim Trọng đã 21 tuổi lại là một chuyện đang cần phải cân nhắc ! .Chính chúng tôi cũng đang có những băn khoăn (5) .Rất có thể soạn giả chọn 2 con số ấy là chỉ để nhấn mạnh, thậm chí cường điệu  cho rõ hơn  cái ý:  Kiều đã là một nữ thanh niên đang độ trưởng thành ch không phải chỉ là một cô gái mới cài trâm !
     Soạn giả là người gắng dịch sát ý nghĩ của Nguyễn Du : ông  không theo cả các cứ liệu bên sử ! (6) .  Nguyễn Du  đã cho Kiều  trên tuần cập kê  thì ông cũng phải gắng dịch  làm sao cho  thật rõ ý là trên tuần cập kê !
 
 
CHÚ THÍCH
 
(1)  Bản KIM VÂN KIỀU LỤC có những đặc điểm đáng chú ý như sau :
  ---Đây là một bản rút gọn chỉ còn 62 trang, lại viết theo lối Văn Ngôn của Việt Nam;
  ---Đây là một bản tuy in đời Đồng Khánh nhưng in theo một bản gốc chép tay rất cổ, chưa kị húy theo lệnh 1803 triều Nguyễn  .
 ---Đây là một bản rõ ràng có dụng ý bảo vệ Nguyễn Du :
               ++ Khi Gia Long  lên ngôi năm 1802, có lẽ gia đình cụ Nguyễn Du rất sợ, không muốn phổ biến   bản Kiều Nôm của mình , nhưng xã hội đã nghe phong thanh lại có đòi hỏi rât cao, rất nhiều  người muốn đọc để biết chuyện. Sọan giả KIM VÂN KIỀU LỤC muốn gỡ khó cho Gia đình  cụ Nguyễn Du , nên phải viết một bản tóm tắt bằng Văn Ngôn , cho phổ biến ,để thỏa mãn  yêu câu đó;
               ++ Nếu Gia Long được đọc trực tiếp bản tiểu thuyết Tàu thì vẫn có thể bắt tội Nguyễn Du  sao lại đem một bản như vậy mà diễn Nôm : Tú Bà thì dạy toàn những chuyện tục tĩu của  thanh lâu ; Từ Hải thì là một tên giặc chuyên chống triều đình !
        Trong KIM VÂN KIỀU LỤC sọan giả đã tóm tắt lại , không còn gì để bắt tội nữa : Những  chuyện dạy “ 7 chữ 8 nghề” trong lầu xanh đều bị xóa bỏ hết. Những câu có tính phản  nghịch  nói về Từ Hải cũng không còn bóng dáng.
 
(2) Xin xem bài  của Giản Chi  (Tạp chí Văn  ở miền Nam , số 43, 1964)
 
(3)  Xin xem  Phạm Quỳnh (Nam Phong số tháng 12 năm 1919)
 
(4) Xin xem Dương Quảng Hàm (Tạp chí Tri Tân, số 4, năm 1941)
 
(5) Ngay chúng tôi cũng đã phỏng đoán khác với soạn giả  KVKL : như trong bài đã nói, ở cuốn TƯ LIỆU TRUYỆN KIỀU in năm 2004,  trang 30, chúng tôi đã viết  là Kiều  đang độ tuổi 18-19  khi đi chơi Thanh minh..
 
(6) Soạn giả không theo bên sử, như *** cho Kiều nhảy xuống sông Tiền Đường  năm 1560 (chứ không phải năm 1554),   ***và cho Kiều đã lưu lạc đúng  15 năm ( chứ không phải chỉ  khoảng 10 năm ) !
                                                       
N.T.C